29 maja mija 60 lat od pierwszego koncertu Zielonogórskiej Orkiestry Symfonicznej. Zespołu, który od 1974 roku jako Filharmonia Zielonogórska służył rozwojowi kulturalnemu mieszkańców miasta i regionu. Wspomnienia założycieli Orkiestry sięgają okresu jej społecznych początków, kiedy to w powojennej nowej rzeczywistości ambicją młodego i niewielkiego miasta wojewódzkiego stało się posiadanie własnej, zawodowej instytucji muzycznej. Społeczne zainteresowanie każdym organizowanym wówczas koncertem utrwaliło potrzebę zinstytucjonalizowania społecznych działań twórców Orkiestry. Wydarzeniem dla miasta był każdy koncert. Jego zapowiedź wraz ze zdjęciem solisty czy dyrygenta znajdowała się na pierwszej stronie „Gazety zielonogórskiej”, a recenzenci pisali, że po raz pierwszy w Zielonej Górze wykonano kolejne wielkie dzieło polskiej lub światowej literatury muzycznej. Okresowi poprzedzającemu pierwszy koncert Orkiestry towarzyszyła na łamach prasy szeroko rozwinięta dyskusja „o potrzebie powołania orkiestry robotniczej”.

Zespół Orkiestry, który 29 maja 1956 roku po raz pierwszy koncertował w Zielonej Górze jako orkiestra symfoniczna, rodowód swój wywiódł z zamiłowania do muzyki ludzi różnych profesji. Z upływem lat zmieniał się kształt instytucji, zespół powiększył się o nowych, wykwalifikowanych muzyków, powstał majątek orkiestry. Pierwsze lata działalności wiążą się z nazwiskami Romana Mazurkiewicza – Prezesa Zarządu Orkiestry, Romana Urbanka i Mieczysława Tomaszewicza, który dyrygował pierwszym koncertem. Niestety nie zachowały się materiały dotyczące działalności artystycznej Orkiestry w sezonie 1956/57.

Pierwsze lata działalności Orkiestry Symfonicznej w Zielonej Górze wiążą się z nazwiskami Romana Mazurkiewicza – Prezesa Zarządu Orkiestry, Romana Urbanka i Mieczysława Tomaszewicza, który dyrygował pierwszym koncertem. Niestety nie zachowały się materiały dotyczące działalności artystycznej Orkiestry w sezonie 1956/57.

W styczniu 1957 roku Orkiestra uzyskała stałą dotację budżetową, a z początkiem sezonu 1957/58 przeszła pod nadzór Ministra Kultury i Sztuki. Spowodowało to pozytywne zmiany w profilu repertuarowym. W programach koncertowych przeważała wówczas muzyka operowa i operetkowa. Upaństwowienie Orkiestry w 1961 roku, kiedy to kierownikiem artystycznym był Zygmunt Hassa, późniejszy dyrektor instytucji, zapoczątkowało okres jej wszechstronnego rozwoju.

Orkiestra uzyskała własną siedzibę w historycznym budynku z II połowy XVIII wieku, nastąpiła zasadnicza dla ukształtowania poziomu artystycznego rozbudowa zespołu muzyków, powiększyło się instrumentarium. Ambitny repertuar, gościnne występy wybitnych solistów krajowych i zagranicznych, praca edukacyjna w różnych środowiskach społecznych i umiejętna polityka kadrowa dyrektora
Z. Hassy, pozwoliła osiągnąć wysoki poziom profesjonalny i uznanie społeczne.

Pierwszy próbny koncert w nowej sali mieszczącej się przy Pl. Powstańców Wielkopolskich odbył się 25 marca 1961r. Charakteryzując nowy nabytek, Zygmunt Hassa pisał w sprawozdaniu do Ministerstwa Kultury i Sztuki (luty 1961): ilość miejsc (223) wystarczająca, akustyka nie najlepsza, estrada przygotowana do pomieszczenia na niej 50 muzyków, architektura skromna, lecz estetyczna, widoczność dobra, oświetlenie ubogie, ale wystarczające…

W tej sali Orkiestra koncertowała stale (z przerwami na modernizację) do końca kwietnia 2004 roku.

W czerwcu 1966 roku Orkiestra po raz pierwszy wzięła udział w imprezach towarzyszących Festiwalowi Piosenki Radzieckiej – jednej z bardziej znanych wówczas imprez o charakterze popularnym w Polsce. W ramach festiwalu po raz pierwszy Orkiestra wystąpiła przed kamerami telewizyjnymi podczas jego piątej edycji (1969) wykonując koncert inauguracyjny prezentujący laureatów poprzednich festiwali. Koncert transmitowany był przez Telewizję Polską jak i Interwizję.
W 1974 roku za dyrekcji Kazimierza Morskiego Orkiestra uzyskała status Filharmonii. Potwierdzeniem właściwej polityki repertuarowej i wielkich możliwości zespołu był sukces Filharmonii Zielonogórskiej na koncercie w Warszawie podczas Panoramy XXX-lecia w lipcu 1975 r.

z księgi pamiątkowej…
„Drogim kolegom i Drogiej Dyrekcji Zielonogórskiej Orkiestry Symfonicznej na pamiątkę inauguracyjnego koncertu w Nowej Soli, który był zarazem moim pierwszym w Zielonej Górze. Ale chyba nie ostatnim, sądząc po tym, jak ludzie „walili” do kasy, jak dobrze nam się pracowało i jak wesoło nam było razem.
Serdecznie dziękuję i do zobaczenia Wanda Wiłkomirska (październik 1970 r.)

Kolejny okres dynamicznego rozwoju Filharmonii Zielonogórskiej datuje się od 1980 roku, kiedy to dyrekcję objął Szymon Kawalla. Lata następne zaowocowały licznymi inicjatywami muzycznymi i organizacyjnymi. Nastąpiła kolejna rozbudowa zespołu artystycznego, ożywienie pracy zespołów kameralnych, zmiana polityki repertuarowej. Nawiązanie współpracy m.in. z wytwórnią płytową „Veriton” zaowocowało wieloma nagraniami – przede wszystkim kompozytorów polskich. Pojawiły się nagrania radiowe i telewizyjne. Repertuar ukierunkowały również rocznice muzyczne, jak np. 100 rocznica urodzin Karola Szymanowskiego, 300 rocznica urodzin J. S. Bacha i G. F. Haendla.

Różnorodna działalność koncertowa związana była również z indywidualną aktywnością artystyczną muzyków orkiestry. Jedną z czołowych postaci ówczesnego życia muzycznego Zielonej Góry był Stanisław Hajzer – twórca Młodzieżowej Orkiestry Kameralnej, koncertujący solista, znakomity pedagog muzyczny. Z jego klasy skrzypiec pochodzi wielu obecnie koncertujących skrzypków – solistów oraz muzyków orkiestry. Wówczas rozpoczyna się również zainicjowany przez Hajzera konkurs dla młodych skrzypków, obejmujący w późniejszych latach zasięg ogólnopolski oraz wszystkie instrumenty smyczkowe – Ogólnopolski Konkurs Bachowski na stałe wszedł do kalendarza znaczących wydarzeń artystycznych w karierach wielu polskich wiolinistów.

Filharmonicy Zielonogórscy koncertowali również za granicą. Ówczesna współpraca międzynarodowa obejmowała przede wszystkim kontakty z przygranicznym okręgiem Cottbus w Niemczech oraz z zaprzyjaźnionym Obwodem Witebskim na Białorusi.
Jednym z ważniejszych wydarzeń lat 80-tych było zagraniczne tournee po Hiszpanii i Włoszech (na przełomie lat 1981/82), podczas którego w Polsce ogłoszono stan wojenny. Orkiestra koncertowała wówczas na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Symfonicznej i Kameralnej w Salerno oraz w Izbie Deputowanych parlamentu włoskiego. Niezapomnianym przeżyciem tego tournee był koncert – audiencja u papieża Jana Pawła II.
W programach koncertów wiele miejsca zajmowała muzyka polska, szczególnie współczesna i ten właśnie nurt programowy przyczynił się do nadania Filharmonii w 1982 roku imienia Tadeusza Bairda, wybitnego kompozytora polskiego, współtwórcy Festiwalu „Warszawska Jesień”.

W programach koncertów wiele miejsca zajmowała muzyka polska, szczególnie współczesna i ten właśnie nurt programowy przyczynił się do nadania Filharmonii w 1982 roku imienia Tadeusza Bairda, wybitnego kompozytora polskiego, współtwórcy Festiwalu „Warszawska Jesień”.

W nurcie muzyki współczesnej znalazła się również impreza o charakterze festiwalowym – Zielonogórskie Dni Muzyki Polskiej i Radzieckiej zorganizowane w kwietniu 1985 roku jako cykl koncertów symfonicznych i kameralnych prezentujących muzykę obu narodów z udziałem radzieckich kompozytorów, muzykologów i wykonawców.

Lata 80-te w historii działalności Filharmonii zaznaczyły się również takimi imprezami jak: Dni Muzyki Fryderyka Chopina w Sulechowie, wrześniowe cykliczne koncerty poświęcone muzyce Straussów (nawiązujące do koncertu kapeli Straussów w Zielonej Górze). Utworzona została również Kameralna Scena Operowa (działająca przez dwa sezony), której premierowe spektakle odbywały się w Żaganiu, stanowiąc żywą kontynuację tradycji kulturalnych Pałacu Żagańskiego końca XVIII i XIX wieku. Spektakl „Nędza uszczęśliwiona” wystawiony został również w specjalnie zaaranżowanej sali Filharmonii.

Rozwojowi zespołu artystycznego jako grupy indywidualności twórczych służyły koncerty solistyczne, recitale i koncerty kameralne zielonogórskich muzyków. Orkiestra prezentowała się na licznych estradach koncertowych w kraju biorąc udział m.in. w Dniach Muzyki Henryka Wieniawskiego w Szczawnie Zdroju, Festiwalu Muzyki Polskiej w Jeleniej Górze, Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Organowej w Koszalinie, Festiwalu Pianistyki Polskiej w Słupsku, Łowickich Dniach Muzyki Baroku w Łowiczu, Festiwalu „Legnica Cantat”, Międzynarodowym Festiwalu „Jeunesses Musicales” w Częstochowie, a także kilkakrotnie w Warszawie – w Filharmonii narodowej, Akademii Muzycznej, na Zamku Królewskim, gdzie inaugurowała Muzyczne Spotkania Zamkowe, w Wilanowie z okazji 300 rocznicy Odsieczy Wiedeńskiej, w Szczecinie oraz w Toruniu.

Estrada Filharmonii gościła wówczas takich wykonawców jak m.in. Światosław Richter, Grigorij Sokołow, Oleg Krysa, Rudolf Kerer, Moskiewski Zespół „Madrygał”, Collegium Flauto Dolce z Czechosłowacji, Państwowy Zespół Kameralny z „Armenii”, Cantores Minores Vratislavienses, Orkiestrę Barokową Concerto Avenna z udziałem Ivana Monighetti’ego.

Polscy współcześni kompozytorzy powierzali często Orkiestrze Symfonicznej FZ prawykonanie swoich utworów. W latach 80-tych były to m.in.: „Symfonia koncertująca” na skrzypce i orkiestrę Edwarda Bogusławskiego, „Concerto pesante” na tubę i orkiestrę Sławomira Czarneckiego, „Sinfonia affresco” Bronisława K. Przybylskiego, kantaty Edwarda Pałłasza i Romualda Twardowskiego (napisane na XXX-lecie Filharmonii), „Fantazja hiszpańska” R. Twardowskiego, a także utwory kompozytorów zielonogórskich – „Symfonia breve” i Concerto grosso Juliusza Karcza oraz „Znaki zodiaku” Andrzeja Tuchowskiego.

1 września 1986 roku stanowisko dyrektora naczelnego i artystycznego objął Czesław Grabowski – dyrygent i kompozytor. Okres jego dyrekcji to przedsięwzięcia artystyczne łączące wysokie ambicje repertuarowe i wykonawcze z otwartością wobec oczekiwań różnych kręgów słuchaczy. W repertuarze orkiestry znajdują się dzieła oratoryjne, symfoniczne jak również kompozycje o charakterze popularnym. Wiele utworów polskich kompozytorów współczesnych, w tym także zielonogórzan miało u nas swoje prawykonania. Na afiszach goszczą nazwiska najwybitniejszych solistów i dyrygentów polskich i zagranicznych. Do wydarzeń artystycznych należy zaliczyć organizowane corocznie przez Filharmonię: Międzynarodowe Spotkania Muzyczne “Wschód – Zachód”, Festiwal Symfoniczny “Mistrzowie Polskiej Wiolinistyki” Międzynarodowy Festiwal Organowy. Obok koncertów symfonicznych, których rocznie odbywa się około 80, Filharmonia prowadzi szeroką działalność popularyzującą muzykę w środowisku dzieci przedszkolnych, szkolnych i młodzieży, oraz organizuje koncerty kameralne, których wykonawcami są często muzycy zielonogórscy. Orkiestra symfoniczna ma w swoim dorobku nagrania płytowe, radiowe, telewizyjne, udział w festiwalach krajowych i zagranicznych, koncerty zagraniczne na Białorusi, w Danii, Hiszpanii, we Włoszech i Niemczech. Filharmonia utrzymuje stałe związki m.in. z takimi zagranicznymi ośrodkami jak: Wilno, Mińsk, Kijów, Lwów, Görlitz, Cottbus, Frankfurt/O i Stuttgart.

W latach 90-tych w Orkiestrze Filharmonii Zielonogórskiej rozpoczęło pracę wielu młodych muzyków – koncertujących solistów, absolwentów polskich akademii muzycznych. Co roku sezon artystyczny kończy się tzw. „Koncertem bisów” otwartym na propozycje repertuarowe muzyków orkiestrowych.

Rozwijająca się międzynarodowa współpraca stała się możliwa dzięki budowie nowej sali koncertowej noszącej nazwę Międzynarodowego Centrum Muzycznego „Wschód-Zachód”. Dotychczasowa sala Filharmonii znajdująca się w starym, zabytkowym budynku, mieszcząca zaledwie 250 słuchaczy stała się zbyt mała na obecne potrzeby publiczności, zaś jej kameralny charakter i akustyka uniemożliwiały odpowiednie wykonania wielkich dzieł symfonicznych i oratoryjnych. Pomysł zbudowania nowej sali zrodził się w czasie remontu i rozbudowy istniejącej starej części Filharmonii. Przy ogólnej akceptacji władz wojewódzkich i społeczeństwa 3 maja 1995 roku zostało założone Stowarzyszenie Przyjaciół Filharmonii Zielonogórskiej, którego głównym celem było i nadal jest wspieranie organizacyjne i rzeczowe Filharmonii, a w szczególności budowy nowej sali koncertowej. Założycielami Stowarzyszenia byli Senator Zbyszko Piwoński, Czesław Grabowski i Andrzej Toczewski.

14 marca 1998 r. podpisano akt inicjujący budowę Międzynarodowego Centrum Muzycznego „Wschód-Zachód” z udziałem m.in. Wojewody Zielonogórskiego Mariana Miłka, Prezesa Stowarzyszenia Przyjaciół Filharmonii Zielonogórskiej Senatora RP Zbyszko Piwońskiego oraz Prezydenta Miasta Zielonej Góry Henryka Masternaka. 17 września Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego rozpoczęło prace przygotowawcze.

W październiku, po odkryciu pozostałości XIX-wiecznego budynku farbiarni, prace wstrzymano i rozpoczęły się badania archeologiczne. Stare mury, postawione na niepewnej zaprawie wapiennej oraz na podmokłym terenie zbiegających się niegdyś cieków wodnych, musiały zostać rozebrane, a ich część została pamiątkowo wkomponowana w dolną część zaprojektowanego budynku.

W 2001 roku zamknięto budowę bryły architektonicznej budynku, co umożliwiło zorganizowanie pierwszego koncertu w surowych murach nowej sali. Koncert ten odbył się 7 kwietnia 2001 roku w ramach festiwalu Międzynarodowe Spotkania Muzyczne „Wschód-Zachód”. Od tej pory w rocznych odstępach odbywały się koncerty, które prezentowały słuchaczom postęp prac budowlanych oraz sprawdzały akustykę sali.

Wizerunek Filharmonii kształtuję się w głównej mierze w oparciu o międzynarodowe artystyczne kontakty regionów: województwa lubuskiego i landu Brandenburgii. Wspólne koncerty z muzykami z Brandenburgisches Staatsorchester z Frankfurtu n.O, z Orkiestrą Teatru Muzycznego w Cottbus a także stała współpraca z niemieckimi chórami Singakademie (z Frankfurtu n.O) oraz Nikolaikirche w Cottbus stały się stałą pozycją repertuarową kolejnych sezonów artystycznych Filharmonii Zielonogórskiej. Współpraca ta zaowocowała połączeniem dwóch równolegle odbywających się po obu stronach granicy festiwali (Międzynarodowe Spotkania Muzyczne „Wschód-Zachód” oraz Frankfurter Festtage der Musik) w jedną ponadgraniczną imprezę o bardzo szerokiej propozycji repertuarowej – Dni Muzyki Nad Odrą. 4. marca 2005 koncert inauguracyjny Dni Muzyki nad Odrą odbył się po raz pierwszy w nowej sali Międzynarodowego Centrum Muzycznego „Wschód-Zachód”. Na estradzie zasiedli jednocześnie muzycy z orkiestr: Filharmonii Zielonogórskiej oraz Brandenburgisches Staatsorchester z Frankfurtu n.O.

Kolejną płaszczyzną spotkania międzynarodowych artystów stał się Międzynarodowy Festiwal Organowy im. G.Ph. Telemanna, podczas kolejnych edycji prezentujący różne style, epoki i gatunki muzyki organowej zarówno w Zielonej Górze jak i w miastach województwa lubuskiego – Żagań, Żary, Sulechów, Gubin, Ośno Lubuskie.

Oprócz współpracy przygranicznej Filharmonia Zielonogórska gości na swojej estradzie orkiestry i chóry z Czech, Słowacji, Łotwy, Ukrainy, Białorusi. Stałym elementem programowym kolejnych sezonów artystycznych stał się coroczny udział Orkiestry na Festiwalu Muzycznym w Danii.

---

Na zaproszenie Dyrektora Filharmonii Zielonogórskiej z racji zbliżającego się jubileuszu 60-lecia naszej instytucji odbyło się spotkanie przyjaciół Filharmonii, którzy utworzyli komitet organizacyjny obchodów naszego jubileuszu.

Na spotkaniu  byli obecni:

Babiuch Marian	Prezes Elektrociepłowni Zielona Góra SA Grupa EDF
Banachowicz Eugeniusz	Redaktor Radia Zachód
Czemerys Janusz	Prezes Firmy MASA SA
Grondys Stefania	Prezes Firmy  Grono SA
Kaliszuk Krzysztof	Zastępca Prezydenta Miasta
Kiciak Jolanta	Zastępca Dyrektora Filharmonia Zielonogórska
Kowalik Krzysztof	Inspektor Orkiestry Filharmonii Zielonogórskiej
Loch Andrzej	Dziennikarz TVP Gorzów Wielkopolski
Łukasiewicz Artur	Redaktor Naczelny Gazety Wyborczej
Mocek Zbigniew	Dyrektor Firmy Ekobud Sp. z o.o.
Osękowski Czesław	Prof. dr hab. Uniwersytet Zielonogórski
Ostrowska-Maciesiak Dorota	Główny Księgowy Filharmonii Zielonogórskiej
Pawlak Jacek	Doradca Marszałka  ds. Kultury Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego
Piwoński Zbyszko	Senator RP
Sobkowiak Grażyna	Asystent Dyrektora Filharmonii Zielonogórskiej
Stabrowski Zygmunt	Urząd Miasta
Susłowicz Kamila	Koncertmistrz Orkiestry Filharmonii Zielonogórska
Sylwia Strzelecka	Kierownik Działu Wsparcia Sprzedaży Totalizator  Sportowy Sp. z o.o.

Po przedstawieniu przez Dyrektora wstępnych założeń obchodów jubileuszu wywiązała się dyskusja na temat rozszerzenia i wzbogacenia programu obchodów 60-lecia.

Następne spotkanie zostało zapowiedziane na dzień inauguracji  60-tego sezonu artystycznego Filharmonii Zielonogórskiej  tj. 18.09.2015 r.