Inauguracja Sezonu Artystycznego 2026/2027
III Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Tadeusza Bairda

Wykonawcy:
Orkiestra Symfoniczna FZ
Jiří Rožeň – dyrygent

Program:
Tadeusz Baird – II Symfonia
Kazimierz Serocki – Suita muzyczna do filmu „Potop” (oprac. A. Wesołowski)
Krzysztof Penderecki –„Trzy utwory w dawnym stylu”
Andrzej Trzaskowski –„Dux Polonorum– Niemcza 1017 rok”
Wojciech Kilar – muzyka do filmu „Tarpany”

Bilety: 80/60

Program koncertu stanowi panoramę polskiej muzyki XX wieku, ukazując różnorodność języków kompozytorskich i estetyk twórców, którzy po II wojnie światowej współtworzyli jeden z najważniejszych rozdziałów europejskiej kultury muzycznej. Łączy ich nie tylko wspólny czas i miejsce działalności, ale także nieustanne poszukiwanie równowagi między tradycją a nowoczesnością, między narodową tożsamością a uniwersalnym językiem muzyki. I to często kompozytorzy, których nazwisk nie kojarzymy w pierwszej chwili z muzyką filmową. A ich kompozycje podczas tego koncertu prawdopodobnie po raz pierwszy wybrzmią poza ekranem, w wersji koncertowej.

Festiwal otwiera II Symfonia Tadeusza Bairda – dzieło z 1952 roku, powstałe w okresie działalności legendarnej Grupy 49, współtworzonej przez Bairda, Kazimierza Serockiego i Jana Krenza. Kompozytor zachowuje klasyczną, trzyczęściową konstrukcję symfonii, jednak traktuje ją z dużą swobodą, nadając muzyce charakter niemal fantazyjny. W utworze odnaleźć można jeszcze wpływy późnego romantyzmu i neoklasycyzmu (słychać echa Szeherezady Mikołaja Rimskiego-Korsakowa oraz dostojny klimat z Wolnego strzelca Carla Marii von Webera), lecz już wyraźnie ujawnia się indywidualny styl Bairda – pełen liryzmu, ekspresyjnej melodyki i subtelnej dramaturgii. To muzyka stojąca na progu przemian, które wkrótce uczynią z kompozytora jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej awangardy. Po premierze w 1953 roku II Symfonia została bardzo chłodno przyjęta przez krytykę, a kompozytor wycofał ją z repertuaru koncertowego i nawet rozważał zniszczenie rękopisu. Ostatecznie partytura ocalała dzięki jego żonie, Alinie Sawickiej-Baird. Co interesujące, w obu filmach „Lotna” i „Samson” kompozytor wykorzystał materiał zaczerpnięty z II Symfonii.

Drugim utworem programu jest Suita z muzyki do filmu „Potop” Kazimierza Serockiego w opracowaniu Adama Wesołowskiego. Muzyka napisana do monumentalnego filmu Jerzego Hoffmana należy do ostatnich dzieł filmowych kompozytora. Serocki, znany przede wszystkim jako twórca nowatorskich kompozycji koncertowych, stworzył partyturę o imponującym rozmachu, łączącą historyczny koloryt z nowoczesnym językiem harmonicznym. W wersji koncertowej suita wydobywa z filmowej narracji najbardziej efektowne i liryczne epizody, ukazując niezwykły talent kompozytora do budowania napięcia i kreowania sugestywnej atmosfery.

Wyjątkowe miejsce w twórczości Krzysztofa Pendereckiego zajmują Trzy utwory w dawnym stylu. Powstały one z muzyki skomponowanej pierwotnie do filmu „Rękopis znaleziony w Saragossie”, a następnie zostały opracowane jako samodzielny cykl koncertowy. Kompozytor świadomie odwołuje się tu do estetyki muzyki z okresu baroku i wczesnego klasycyzmu, wykorzystując dawne formy taneczne oraz przejrzystą fakturę. W przeciwieństwie do awangardowych dzieł, z których Penderecki zasłynął na całym świecie, utwory te urzekają prostotą, elegancją i subtelnym humorem, przypominając, że dialog z tradycją może być równie twórczy jak poszukiwanie nowych środków wyrazu.

Rzadziej wykonywaną pozycją programu jest Dux Polonorum – Niemcza 1017 rok Andrzeja Trzaskowskiego. Znany przede wszystkim jako wybitny pianista jazzowy i współtwórca polskiej szkoły jazzu, Trzaskowski pozostawił także interesujący dorobek muzyki symfonicznej i filmowej. Kompozycja poświęcona obronie Niemczy przed wojskami cesarza Henryka II nawiązuje do jednego z najważniejszych wydarzeń wczesnopiastowskiej historii Polski. Monumentalne brzmienie orkiestry, rozbudowane partie instrumentów dętych i wyrazista narracja tworzą muzyczny obraz średniowiecznej walki, heroizmu i triumfu państwa Bolesława Chrobrego.

Koncert zamyka muzyka Wojciecha Kilara do filmu „Tarpany” – kompozycja pochodząca z wczesnego okresu twórczości kompozytora. Choć później Kilar zdobył światową sławę dzięki muzyce do filmów „Dracula”, „Pianista” czy „Pan Tadeusz”, już w swoich wcześniejszych partyturach ujawniał niezwykłą umiejętność budowania nastroju za pomocą prostych, sugestywnych środków. Muzyka do „Tarpanów” łączy liryczne pejzaże dźwiękowe z żywiołową energią, oddając piękno natury i wolność tytułowych dzikich koni. To zapowiedź charakterystycznego stylu Kilara, opartego na oszczędności środków, wyrazistej rytmice i niezwykłej sile emocjonalnego oddziaływania.

Program wykona Orkiestra Symfoniczna FZ, zespół konsekwentnie prezentujący zarówno kanon literatury symfonicznej, jak i mniej znane dzieła polskich kompozytorów, przywracając do życia utwory rzadko goszczące na estradach koncertowych. Orkiestrę poprowadzi Jiří Rožeň – ceniony czeski dyrygent młodego pokolenia, regularnie współpracujący z czołowymi orkiestrami Europy. Znany z wnikliwych interpretacji repertuaru XX i XXI wieku oraz wyczucia barwy orkiestrowej, nada koncertowi spójny dramaturgicznie kształt, wydobywając bogactwo stylistyczne i emocjonalne prezentowanych kompozycji.

Dofinansowanie z Funduszu Popierania Twórczości